Translatio i Kultura

Konferencja Międzynarodowa w Warszawie

17 – 19 października 2013 r.

 

Translatio i Kultura

 Konferencja poświęcona jest zagadnieniu interdyscyplinarnej komunikacji kulturowej i cywilizacyjnej, która odbywa się poprzez przekład tekstu bądź dyskursu słownego. Celem naszych badań jest refleksja nad konceptualizacją i procesem przekładu, a także próba odpowiedzi na pytanie, czym jest przekład tekstu literackiego i naukowego, a także dyskursu politycznego, ekonomicznego, prawniczego itd.; jaka jest ich definicja, cele i uwarunkowania w kontekście komunikacji kulturowej. Istotne jest tu również pytanie o status zarówno autora i tłumacza, jak czytelnika lub słuchacza, oraz o ich stosunek do tłumaczonego tekstu.

Podmiotem naszych badań jest obraz „innego” w przekładzie, wraz z jego uwarunkowaniami etnicznymi i behawiorystycznymi narzuconymi przez epokę i miejsce, w którym żyje, jego pozycję w świecie i w społeczeństwie, strukturę jego języka oraz jego sposób widzenia i interpretacji świata. Ten „inny”, którego niejako wprowadzamy do naszego języka, kultury i świadomości, w procesie przekładu poddawany jest „obróbce” intelektualnej, która może uczynić go bliskim lub dalekim, swojskim i przyjaznym bądź niezrozumiałym i wrogim. Dotyczy to nie tylko samej sylwetki „innego”, lecz również jego światopoglądu, który odzwierciedla jego uwarunkowania socjopolityczne, filozoficzne i religijne. Pytanie o charakterystykę „innego” jest zasadne zarówno w odniesieniu do przekładu literackiego, jak do tłumaczenia naukowego, prawniczego, ekonomicznego, a także ustnego, gdzie tradycyjny zarzut: traduttore traditore zmienia się w pełne obaw pytanie: kto jest odpowiedzialny za politykę, sprawiedliwość czy prawdę:  polityk, prawnik, naukowiec – czy ich tłumacz?

Można założyć, że „inny” zmienia się w różnojęzycznych przekładach jak w kalejdoskopie, ponieważ język i kultura tłumacza niejako automatycznie określają jego miejsce w literaturze docelowej. Problem ten dotyczy również tekstów naukowych, a także przemówień, manifestów czy programów. Liczy się tu wielość przekładów, dokonanie przekładu wkrótce po ukazaniu się dzieła w języku oryginalnym lub później (wówczas nie bez znaczenia jest, z jakich względów dokonanie przekładu się opóźniło – z powodu cenzury, różnic kulturowych, światopoglądowych?), przyczyny, dla których dany tekst przetłumaczono w tym właśnie momencie. Czy czytelnicy różnych narodowości znają tego samego autora w ten sam sposób?

 

Proponujemy następującą tematykę konferencji:

 

1. Hermeneutyka przekładu.

  • Przekład jako element translacji wartości i idei.
  • Teorie i koncepcje przekładu: wersja, adaptacja, interpretacja.
  • Pozycja tłumacza: autor czy kopista.
  • Cele i strategie przekładu.

 

2. Tekst jako dokument kultury.

  • Wprowadzanie nowych wizji i nowych modeli kulturowych w przekładzie.
  • Problematyka interkulturowości i akulturacji.
  • Kształtowanie kompetencji interkulturowej i akulturacji w procesie nauczania języka.
  • Stereotypy, motywy i toposy.

 

3. Recepcja przekładu.

  • Koncepcja i obraz czytelnika.
  • Uwarunkowania kulturowe, polityczne, religijne, ideologiczne i społeczne przekładu.
  • Cenzura i autocenzura.
  • Anachronizmy.
  • Problematyka komunikacji literackiej.
  • Teksty naukowe w przekładzie.
  • Obieg intelektualny w świecie tłumaczeń naukowych.

 

4. Komparatystyka a przekład.

  • Sposób funkcjonowania i rola utworu przetłumaczonego w literaturze docelowej.
  • Intertekstualność, figury retoryczne, warsztat literacki.
  • Przekład z języków dawnych.
  • Palimpsesty.

 

5. Konstrukcja „innego” i obcej kultury poprzez przekład.

  • Obraz kultury wyjściowej w przekładzie i wpływ kultury docelowej na ten obraz.
  • Wpływ czynników pozatekstowych (np. prestiżu języka wyjściowego oraz docelowego, wyboru osoby tłumacza, miejsca i czasu publikacji) na kształt przekładu.
  • Wpływ modeli literackich i językowych kultury docelowej na kształt przekładu.
  • Uczestnicy procesu przekładu: autorzy, tłumacze, wydawcy, redaktorzy.
  • Rola tłumacza a jego „niski” lub „wysoki” kapitał społeczny.
  • Translated wo/man; gender w przekładzie.
  • Definicja języka ojczystego.
  • Przekład a problemy tożsamości.
  • Kategoria pogranicza.
  • „Swojskość”, „obcość”, „uniwersalność”.
  • Hybrydy kultur.

 

Szczegółowe informacje dotyczące tekstów wystąpień znajdą Państwo w zakładce Abstrakty.